Đến Vân Sơn Phú Thọ thưởng thức ẩm thực gì?

Ẩm thực Vân Sơn (Phú Thọ) là bức tranh đậm đà bản sắc của đồng bào Mường, được tạo nên từ những nguyên liệu tươi sạch của núi rừng và cách chế biến truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Đến Vân Sơn, du khách sẽ được thưởng thức những món ăn đặc trưng như mâm cỗ lá xứ Mường, xôi ngũ sắc, cơm lam, gà nấu măng chua hạt dổi, thịt trâu nấu lá lồm, cá suối ốt đồ, cua suối, rau rừng đồ, ốc núi và rượu cần. Mỗi món ăn đều mang hương vị mộc mạc nhưng tinh tế, hòa quyện giữa vị ngọt của sản vật thiên nhiên, hương thơm của các loại lá rừng và gia vị đặc trưng, để lại dấu ấn khó quên trong lòng mỗi du khách khi ghé thăm vùng đất Vân Sơn.

• Mâm cỗ lá xứ Mường: Toàn bộ thức ăn được xếp khéo léo trên những tàu lá chuối rừng được hơ qua lửa cho thơm và dẻo. Thịt lợn đen lửng (loại lợn thả rông trên núi đá) được luộc chín tới, thái mỏng. Phần lòng, dồi được xếp ở trên cùng. Khi ăn, thịt có vị ngọt đậm, bì dày nhưng giòn sần sật, kết hợp cùng các món ăn đặc trưng của người mường như: xôi ngũ sắc, cơm Lam, thịt gà nấu măng chua hạt dổi, thịt Trâu nấu lá Lồm, cá suối ốt đồ, cua suối, tôm bay, rau rừng đồ… hay hương vị rượu Cần, rượu hượp Vân Sơn ngất ngây lòng người.

  

• Xôi ngũ sắc: Món xôi này là sự kết tinh giữa sự khéo léo của người phụ nữ Mường và những sản vật tự nhiên xung quanh bản làng. Dùng nếp nương hạt tròn, mẩy để đồ xôi. Năm màu sắc (Trắng, Đỏ, Tím, Vàng, Xanh) được nhuộm hoàn toàn bằng nước ép của các loại lá rừng và củ nghệ tự nhiên. Xôi được đồ bằng chõ gỗ thơm phưng phức. Từng hạt xôi dẻo quánh, bóng bẩy, khi nhai kỹ có vị ngọt hậu của gạo nếp nương hòa cùng mùi thơm thanh mát, dịu nhẹ của lá cây rừng. 

  

• Cơm lam: là món ăn gắn liền với những ngày lên nương phát rẫy của đồng bào Vân Sơn. Gạo nếp được trộn chút muối, cho vào ống tre hoặc ống vầu còn tươi, đổ nước suối rồi dùng lá chuối nút chặt lại. Ống tre được nướng lật đều trên bếp than hồng cho đến khi vỏ ngoài cháy sém và tỏa hương. Khi tước bỏ lớp vỏ tre cháy, ống cơm lam hiện ra với một lớp màng lụa mỏng của lòng tre bao bọc. Cơm vừa dẻo, vừa ngọt, đậm đà hương vị của tre tươi và khói bếp đại ngàn.

  

• Gà nấu măng chua dạt dổi: là sự kết hợp giữa ba đặc sản: gà đồi chạy bộ, măng chua và "vàng đen" hạt dổi tạo nên một món ăn kích thích vị giác bậc nhất. Thịt gà đồi Vân Sơn săn chắc, da vàng giòn được xào săn rồi ninh cùng măng chua lên men tự nhiên. Điểm nhấn là hạt dổi được nướng trên than băm nhỏ thả vào cuối cùng. Vị chua thanh, kích thích của măng hòa vào vị ngọt béo của gà, nhấn nhá thêm cái vị tê cay, thơm nồng nàn của hạt dổi khiến người ăn nhớ mãi.

• Thịt Trâu Nấu Lá Lồm: Thịt trâu tươi được đem thui cho thơm, thái miếng vừa ăn rồi hầm trong nồi đất cùng với rất nhiều lá lồm đập dập. Nhờ chất chua của lá lồm, thịt trâu được làm mềm, mất hẳn mùi hoi. Nước canh sánh nhẹ, có vị thanh chua, chát nhẹ đặc trưng, rất đưa cơm vào những ngày Vân Sơn lập đông se lạnh.

  

• Rau Rừng Đồ: Người Mường có câu: "Ăn một miếng rau rừng bằng uống một thang thuốc bổ". Rau rừng đồ là món ăn thanh lọc cơ thể không thể thiếu. Món ăn tổng hợp từ hàng chục loại rau hái dưới tán rừng già như rau đốm, rau dớn, hoa chuối, lá đu đủ non... Tất cả được trộn đều và đồ chín bằng hơi nước trong chõ gỗ. Món ăn là sự tổng hòa của các vị: đắng nhẹ, chát, bùi, ngọt hậu. Khi chấm cùng muối rang trộn hạt dổi, ớt và củ kiệu, món rau đồ trở nên đậm đà, giải ngấy vô cùng hiệu quả.

•  Cá Suối Ốt Đồ: "Ốt" là từ tiếng Mường chỉ phương pháp gói thực phẩm vào lá chuối rồi đem đồ chín. Những chú cá suối nhỏ bằng ngón tay bắt từ suối Thung được làm sạch, trộn cùng sả, ớt, các loại rau gia vị và chút muối, gói chặt cá vào nhiều lớp lá chuối rồi xếp vào chõ đồ. Khi chín, mở gói lá chuối, mùi thơm nghi ngút bốc lên. Cá suối chín bằng hơi nên giữ nguyên vị ngọt đậm, xương cá mềm rục, thấm đẫm gia vị sả ớt... 

  

• Cua Suối: Những con cua đá sống trong các kẽ đá thác Thung ở Vân Sơn thường được giã nhỏ nấu canh với rau, hoặc đem rang muối ớt, hay giã với củ kiệu. Thịt cua suối cực kỳ chắc, ngọt và thơm, không hề có mùi tanh hay bùn đất như cua đồng bằng.
• Tôm bay (Châu chấu): Được bà con bắt trên các nương ngô, nương lúa vào mùa gặt. Tôm bay được sơ chế sạch, bỏ cánh rồi rang cùng lá chanh, măng chua và mỡ lợn mán. Món ăn có màu vàng rộm, cắn vào giòn tan, có vị bùi béo, thơm ngậy khói nương.

  

• Ốc núi: (hay còn gọi là ốc đá, ốc thuốc) là "lộc rừng" quý hiếm của vùng cao Vân Sơn, mang hương thơm đặc trưng của các loại cây thuốc nam và chỉ xuất hiện vào mùa mưa. Khác với các loại ốc đồng hay ốc biển sống dưới nước, ốc núi Vân Sơn là loài sinh sống trên cạn, nép mình dưới thảm thực vật nguyên sinh và các khe đá tai mèo. Mùa săn ốc ngắn ngủi: Suốt mùa khô, chúng vùi sâu dưới đất. Chỉ từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, khi những cơn mưa đầu mùa đổ xuống thung lũng, độ ẩm tăng cao, ốc mới bò ra khỏi hang đi kiếm ăn và sinh sản. Thức ăn duy nhất của loài ốc này là rong rêu vách đá và lá của các cây thuốc nam mọc hoang như sâm đất, ngải cứu rừng, lá lốt... Chính nguồn thức ăn tinh khiết này đã tạo nên giá trị dinh dưỡng vượt trội và hương vị có một không hai của ốc núi. Các món ăn được chế biến từ ốc núi Vân Sơn như: Ốc núi hấp sả ớt/hấp gừng, Ốc núi luộc mẻ chua hoặc lá khao chua, Ốc núi nướng muối ớt...
• Rượu Cần: Khép lại bữa tiệc ẩm thực Vân Sơn luôn là bình rượu cần được đặt ngay giữa gian nhà sàn. Rượu được làm từ men lá và gạo nếp nương. Rượu cần Vân Sơn có vị ngọt lịm như mật ong, nồng nàn nhưng không cay gắt.