Review Cẩm Nang Du Lịch Vân Sơn Phú Thọ Từ A - Z mới nhất

Vân Sơn Phú Thọ sở hữu địa hình đa dạng, độ cao trung bình từ 800-1200m so với mực nước biển, nơi đây mang đặc trưng khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm - một ưu thế hiếm có so với các vùng khác; là khu vực có tỷ lệ che phủ rừng cao, hệ thống rừng tự nhiên với các loài động, thực vật phong phú; nhiều danh lam thắng cảnh và hang động đẹp được xếp hạng di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia như: Động Nam Sơn, hang Núi Kiến; nhiều điếm thăm quan như: Đỉnh Lũng Vân quanh năm mây phủ, ruộng bậc thang Lũng Vân, thác Thung, bãi Pặng, đồi Mâm Xôi, núi Cô tiên, đồi Phòng không, quần thể 11 cây nghiến cổ thụ tại xóm Bo Trẳm, 3 cây vải tại xóm Chiến... Bên cạnh đó, cộng đồng dân cư còn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống gắn với bản sắc người Mường như nhà sàn cổ, đồ dùng gia đình, trang phục, thuần phong mỹ tục, diễn xướng Mo Mường, dân ca, trò chơi dân gian, ẩm thực dân tộc... đây là nguồn tài nguyên để Vân Sơn phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch thăm quan khám phá. Ngoài ra, xã Vân Sơn còn có tiềm năng phát triển du lịch nông nghiệp, với các khu sản xuât nông sản hàng hóa đặc sản như: Đồi quýt cổ Nam Sơn, thung lũng rau su su Quyết Chiến, tỏi tía Bắc Sơn, rau củ quả trái vụ Quyết Chiến, thảo dược, rau rừng, chè shan tuyết, gà giống bản địa Ngổ Luông, rượu Hượp Lũng Vân...

Sau khi thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính, xã Vân Sơn với không gian rộng lớn, cùng với những lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, di tích thắng cảnh, địa hình, khí hậu, nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Mường, sự đồng thuận và ủng hộ từ phía người dân. Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Vân Sơn lần thứ nhất tiếp tục xác định và đặt ra mục tiêu phát triển là phấn đấu đến năm 2030 xã Vân Sơn trở thành khu du lịch cấp tỉnh (Nghị quyết số 01-NQ/ĐH ngày 30/7/2025).

1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TIỀM NĂNG DU LỊCH XÃ VÂN SƠN

- Vân Sơn là xứ sở sương mù bồng bềnh, nơi lưu giữ trọn vẹn hồn cốt của văn hóa Mường cổ và thiên nhiên hoang sơ vùng Đất Tổ. Nằm ở độ cao trung bình khoảng 1.200m so với mực nước biển thuộc xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, xã vùng cao Vân Sơn hiện lên như một bức tranh tiên cảnh với khí hậu mát mẻ quanh năm và lòng hiếu khách mộc mạc của con người nơi đây.

- Được ví như "Sapa của Phú Thọ", Vân Sơn mang đến một khí hậu ôn hòa lý tưởng, là trạm trốn bình yên cho những tâm hồn mệt mỏi. Buổi sáng sớm tại Vân Sơn, sương mù và mây ngàn bao phủ toàn bộ thung lũng, biến nơi đây thành một ốc đảo huyền ảo nép mình bên dãy núi trùng điệp.

- Vân Sơn là không gian văn hóa đặc sắc, nơi những phong tục tập quán cổ xưa của đồng bào Mường vẫn được bảo tồn nguyên vẹn như cưới hỏi, lễ cơm mới, lễ thanh minh; ở nhà sàn truyền thống, mặc trang phục truyền thống …

- Vân Sơn còn lưu giữ rất nhiều nếp nhà sàn cổ của dân tộc Mường. Những nếp nhà sàn truyền thống độc đáo thấp thoáng bên sườn đồi, nơi bếp lửa luôn đỏ rực mỗi chiều tà để sưởi ấm và giữ lửa yêu thương.

- Tiếng chiêng ngân vang giữa thung lũng trong các dịp lễ hội như một sợi dây tâm linh kết nối con người với đất trời, tiên tổ.

- Ngoài ra có chợ phiên Vân Sơn vào thứ 3 và Chủ nhật hằng tuần, vượt lên trên ý nghĩa của một nơi giao thương sản vật, chợ phiên là điểm hẹn văn hóa kết nối những tâm hồn – nơi rộn tràng tiếng cười, nơi lưu giữ nét đẹp kết nối của bà con qua những câu chuyện làm ăn, những lời thăm hỏi mộc mạc và chân tình.

- Điều níu chân du khách lâu nhất khi đến với Vân Sơn không chỉ có cảnh đẹp, mà chính là sự ấm áp, đôn hậu của con người nơi đây. Người dân Vân Sơn đón khách bằng nụ cười chân chất. Bạn sẽ được mời lên nhà sàn, cùng ngồi quây quần bên mâm cỗ lá đậm đà bản sắc địa phương. Nơi đây được mệnh danh là "Thung lũng trường thọ" bởi có rất nhiều cụ già ngoài trăm tuổi vẫn minh mẫn, khỏe mạnh ngồi bên bếp lửa kể truyện cổ tích cho con cháu.

2. DANH LAM THẮNG CẢNH TIÊU BIỂU

- Di tích danh lam, thắng cảnh cấp Quốc gia Động Nam Sơn: Nằm ẩn mình sâu dưới tán rừng già nguyên sinh của xóm Tớn Trong, xã Vân Sơn, Động Nam Sơn được ví như một "nàng công chúa ngủ trong rừng", một tuyệt tác địa chất mang vẻ đẹp huyền ảo say đắm lòng người. Trải qua hàng trăm triệu năm kiến tạo địa chất và sự bào mòn của nước ngầm, lòng núi đá vôi tại Vân Sơn đã mở ra một khoảng không gian bao la, kỳ vĩ mà bất cứ ai bước vào cũng phải trầm trồ, kinh ngạc. Bước qua cửa hang nhỏ hẹp bám đầy rêu phong, du khách sẽ ngay lập tức choáng ngợp trước một thế giới lộng lẫy hoàn toàn khác biệt: Những cột đá, măng đá, rèm đá rủ xuống từ trần hang mang màu sắc vàng óng, trắng lấp lánh như dát bạc. Dưới ánh đèn, mỗi khối nhũ đá lại gợi liên tưởng đến những hình thù kỳ thú: những tòa tháp cổ kính, những dải lụa mềm mại hay bóng dáng của các vị tiên thoại. Sâu trong lòng động là một hồ nước quanh năm xanh trong như ngọc. Điều kỳ diệu là mặt hồ luôn tĩnh lặng, nước hồ không bao giờ cạn và nhiệt độ nơi đây luôn duy trì ở mức mát mẻ, sảng khoái lý tưởng. Động Nam Sơn không chỉ sở hữu giá trị tự nhiên mà còn mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa. Đối với đồng bào dân tộc Mường tại thung lũng Vân Sơn, hang động này là một chốn linh thiêng, nơi trú ngụ của các vị thần rừng, thần núi che chở cho bản làng.

- Di tích danh lam, thắng cảnh cấp tỉnh Hang Núi Kiến: Bên cạnh Động Nam Sơn lộng lẫy, thung lũng mây Vân Sơn còn ẩn giấu một "viên ngọc thô" đầy ma mị và kích thích trí tò mò của những bước chân du khách, đó chính là Di tích danh thắng Hang Núi Kiến, thuộc xóm Hượp, xã Vân Sơn. Được xếp hạng là Di tích danh thắng cấp tỉnh, hang động tự nhiên này là một mảnh ghép hoàn hảo tôn vinh vẻ đẹp địa chất đặc thù và hoang sơ của vùng cao Vân Sơn. Hang sở hữu lòng vòm cao rộng, không khí bên trong luôn mát lạnh, những măng đá, cột đá mọc lên từ nền hang hay rủ xuống từ vách đá tạo nên những hình thù kích thích tối đa trí tưởng tượng của con người. Bước vào lòng hang, du khách phải sử dụng đèn pin chuyên dụng để soi rọi từng bước đi. Tiếng bước chân vang vọng, tiếng nước nhỏ giọt tí tách giữa không gian tĩnh mịch mang lại cảm giác phiêu lưu đích thực.

- Quần quần thể 11 cây nghiến cổ thụ tại xóm Bo Trẳm: Con đường mòn ít dấu chân người lách qua triền núi đá tai mèo sẽ dẫn chúng ta đến với quần thể 11 cây nghiến cổ thụ có tuổi đời lên tới hàng nghìn năm (cây “trẻ” nhất cũng hơn 1.300 tuổi, cây già nhất gần 1.700 tuổi) được công nhận là “Cây di sản Việt Nam” tựa như linh khí nghìn năm của cánh rừng nguyên sinh Ngọc Sơn - Ngổ Luông. Không chỉ là báu vật vô giá của tự nhiên mà còn là biểu tượng linh thiêng cho sức sống bền bỉ và cốt cách của con người xứ Mường vùng cao.

3 cây vải tại xóm Chiến: Tại Điểm văn hóa du lịch cộng đồng xóm Chiến, xã Vân Sơn, Quần thể 3 cây vải cổ thụ được vinh danh là Cây di sản Việt Nam. Những "cụ vải" bách niên này không chỉ mang giá trị sinh học quý hiếm mà còn là chứng nhân sống động cho dòng chảy lịch sử và đời sống mộc mạc của đồng bào Mường cổ nơi đây. Khi đến với xóm Chiến, quần thể 3 cây vải di sản trở thành tọa độ check-in mang tính biểu tượng. Du khách đến đây không chỉ để ngắm nhìn một kỳ quan xanh, mà còn để lắng nghe những câu chuyện kể dân gian, thưởng thức trái ngọt đầu mùa và cảm nhận tình yêu thiên nhiên sâu sắc của người dân bản địa. Ghé thăm bản Mường xóm Chiến, đứng dưới bóng mát rượi của những cụ vải trăm năm tuổi, bạn sẽ thấy dòng chảy thời gian như chậm lại, nhường chỗ cho sự bình yên và ngọt ngào lắng đọng trong tâm hồn.

Thác Thung: Nằm ẩn mình sâu trong lòng những dãy núi trùng điệp thuộc địa phận xóm Bắc Thung, xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, Thác Thung hiện ra như một kiệt tác nguyên bản đầy mê hoặc. Được ví như "nàng tiên ngủ trong rừng", ngọn thác tự nhiên đổ xuống từ đại ngàn tạo thành một dải lụa trắng xóa mềm mại vắt ngang lưng núi, mang đến bầu không khí trong lành, sảng khoái; là điểm đến giải nhiệt hoàn hảo, hứa hẹn mang lại cho bạn những phút giây thư giãn tuyệt đối bên dòng nước trong lành.

- Bãi Pặng: Bãi Pặng là "ốc đảo xanh" nguyên sơ tuyệt mỹ, tọa độ cắm trại và trốn nóng lý tưởng hàng đầu tại xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Nằm dọc theo con suối Thung thơ mộng, điểm đến này đang trở thành làn sóng mới thu hút đông đảo du khách tìm kiếm sự bình yên và không khí mát lành của vùng cao. Cách thác Thung chỉ vài trăm mét, vượt ra khỏi định nghĩa của những khu du lịch bê tông hóa, Bãi Pặng giữ trọn vẹn nét mộc mạc hoang sơ để du khách chạm tay vào thiên nhiên thuần khiết. Đây chính là tọa độ dựng lều lý tưởng với mặt bằng bằng phẳng, nền đất vững chãi thích hợp cho cả hình thức tự cắm trại dã ngoại (camping) lẫn trải nghiệm lều mông cổ tiện nghi (glamping). Bên cạnh đó, có thể tỏ chức các bữa tiệc nướng bên bờ suối, còn gì tuyệt vời hơn khi cùng bạn bè dựng lều, nướng những xiên gà đồi thơm phức, thưởng thức cá suối chiên giòn rụm bên tiếng nước chảy róc rách tâm tình.

- Đồi U bò: Nằm cách bản du lịch cộng đồng xóm Chiến khoảng 2km, Đồi U Bò chính là điểm camping lý tưởng trên “nóc nhà xứ mường”. Đúng như tên gọi mộc mạc của mình, ngọn đồi uốn lượn thoai thoải như chiếc lưng trần của chú bò đại ngàn. Từ đỉnh đồi, bạn có thể phóng tầm mắt ra bốn phương tám hướng để thu trọn toàn cảnh bức tranh làng bản thanh bình, những nếp nhà sàn cổ, những thửa ruộng bậc thang và những dãy núi trùng điệp phía xa. Nhờ không gian rộng rãi và bằng phẳng, đồi U Bò đang trở thành tọa độ yêu thích của các tín đồ trekking, các nhóm bạn trẻ muốn tổ chức dã ngoại, đốt lửa trại hay cắm trại ngủ qua đêm giữa thiên nhiên hùng vĩ.

- Đồi Mâm Xôi: Là nơi "săn mây, ngắm lúa" kỳ vĩ đầy mê hoặc, mở ra tầm nhìn bao trọn thung lũng mây Vân Sơn, điểm check-in này là nốt nhạc thăng hoa cho những ai muốn thu vào tầm mắt trọn vẹn nét đẹp nguyên sơ của núi rừng xứ Mường. Mang một sắc thái độc bản nhờ sự hòa quyện đỉnh cao giữa địa hình đồi núi uốn lượn và biển mây bồng bềnh đặc trưng của độ cao trên 1.000m; những triền đồi, nương rẫy xanh mướt uốn vòng quanh tạo nên những đường cong mềm mại mộc mạc như chiếc mâm xôi khổng lồ dâng lên đất trời đại ngàn. Nếu có một khoảnh khắc bạn không được phép bỏ lỡ tại Đồi Mâm Xôi Vân Sơn, đó chính là lúc ngày mới bắt đầu, nơi này chính là thiên đường săn mây lý tưởng. Vào những buổi sáng sớm, sương mù dày đặc tích tụ lại trong lòng chảo thung lũng, biến không gian xung quanh Đồi Mâm Xôi thành một đại dương mây trắng muốt, xốp mịn bao phủ tới tận chân trời. Đến khi những tia nắng đầu tiên của bình minh xuyên qua lớp mây ngàn, cả đồi mâm xôi như bừng sáng, lấp lánh sắc vàng ấm áp rọi xuống những hạt sương đêm còn đọng trên lá cây rừng, tạo nên khung cảnh huyền ảo, mơ màng tựa cõi tiên.

- Điểm check-in xóm Lự: Sở hữu cột cờ uy nghi trên đỉnh núi đá, ngắm trọn biển mây bồng bềnh phủ xuống cánh đồng lúa và những nếp nhà sàn xứ Mường cổ. Nối liền với nét mộc mạc của bản làng, tọa độ này mang lại một không gian trải nghiệm văn hóa và ngắm cảnh hoàn hảo, giúp du khách lưu giữ những thước phim "chạm vào mây trời" của vùng cao Vân Sơn. Ở đây du khách có thể dễ dàng chọn cho mình những bộ trang phục dân tộc Mường truyền thống qua dịch vụ cho thuê trang phục để Thả dáng bên cảnh sắc nguyên bản, bước đi giữa thảm hoa hay tựa lưng vào vách đá rêu phong, bạn sẽ hóa thân thành những chàng trai, cô gái bản mộc mạc, hòa quyện tuyệt đối vào không gian núi rừng, bản làng... Từ điểm đứng này, có thể phóng xa tầm mắt để thu trọn vào lăng kính toàn cảnh cánh đồng lúa uốn lượn bên những nếp nhà sàn yên bình và những dãy núi trùng điệp vây quanh. Vào những buổi sáng sớm hay chiều muộn, biển mây từ thung lũng ùa về, ôm ấp lấy chân núi đá và tràn qua những nương ngô, biến xóm Lự thành một tiên cảnh bồng bềnh, mờ nhân ảnh ...

3. BẢN SẮC VĂN HÓA:

- Tập quán canh tác, trồng trọt:, kiến trúc nhà ở, ngôn ngữ, sinh hoạt, trang phục mường truyền thống, văn hóa dân tộc mường, trò chơi dân gian của người mường, nghề đan lát truyền thống, phong tục cưới hỏi, thuốc nam của người mường vùng cao vân sơn

- Tập Quán Canh Tác Và Trồng Trọt: Đồng bào sử dụng các dải đất bằng phẳng ven suối Thung để làm ruộng bậc thang canh tác lúa nước. Ở địa hình dốc cao, họ trồng lúa nương theo mùa vụ. Ngoài ra còn trồng các loại cây bản địa như: Quýt cổ, chè shan tuyết, tỏi tía, ngô, lạc, ớt, rau su su, củ cải và các loại rau trái vụ...

- Kiến Trúc Nhà ở: Người mường Vân Sơn ở trong nhà sàn truyền thống hình dáng mái mai rùa trong huyền thoại "Đẻ đất đẻ nước". Trên địa bàn hiện nay còn giữ được rất nhiều nếp nhà sàn cổ.

- Ngôn Ngữ Và Tiếng Nói: Người Mường Vân Sơn sử dụng tiếng Mường để giao tiếp hàng ngày.

- Trang Phục: Người Mường Vân Sơn mặc trang phục dân tộc Mường truyền thống. Những người trên 60 tuổi mặc hàng ngày. Những người trẻ hơn mặc thường xuyên trong các ngày lễ, hội hay dịp trọng đại của gia đình, cộng đồng.

- Đời Sống Sinh Hoạt Và Văn Hóa Tinh Thần: Người Mường xã Vân Sơn sống quần tụ theo các bản làng, tính cộng đồng rất cao, thể hiện qua tập quán đổi công trong mùa gặt hoặc cùng nhau dựng nhà sàn mới cho các hộ trong xóm ... Trong đời sống tâm linh, thầy Mo đóng vai trò là người giữ lửa văn hóa, thực hiện các nghi lễ tang ma, cúng bái thông qua việc diễn xướng bộ sử thi "Đẻ đất đẻ nước". Trong các ngày hội của bản làng, không thể thiếu các bài chiêng cổ và những điệu múa dân gian dân tộc mường cùng lời hát thường rang, bộ mẹnh… để giao lưu, gắn bó tình đoàn kết.

- Phong Tục Cưới Hỏi: Nghi lễ hôn nhân của người Mường tại Vân Sơn mang đậm tính nhân văn và sự tôn trọng dòng tộc. Quy trình cưới hỏi trải qua các bước truyền thống, ngày nay sính lễ được chuẩn bị phù hợp hơn với văn hóa đời sống mới.

- Nghề Đan Lát Truyền Thống: Tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên như  tre, nứa, vầu, mây dồi dào từ các khu rừng nguyên sinh, đàn ông Mường ở Vân Sơn đều là những người thợ đan lát. Họ chế tạo ra các vật dụng sinh hoạt có độ bền hàng chục năm như: gùi (để đi nương), rổ, mâm... và đặc biệt là chiếc hộp đựng cơm (ốp cơm) đan bằng mây, tre vô cùng khéo léo giúp giữ độ dẻo thơm của xôi nếp nương.

- Trò Chơi Dân Gian: đánh cù, ném còn, đánh mảng, bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy là những trò chơi dân gian phổ biến ở vùng cao Vân Sơn.

- Tri Thức Thuốc Nam: Do đặc thù sống ở vùng núi cao, khí hậu sương muối khắc nghiệt, người Mường Vân Sơn sở hữu một kho tàng tri thức y học dân gian vô cùng phong phú. Các bài thuốc nam chủ yếu được thu hái trực tiếp từ các loài thảo mộc tự nhiên dưới tán rừng cổ thụ, như các bài thuốc về xương khớp, thuốc tắm cho phụ nữ sau sinh giúp phục hồi sức khỏe nhanh chóng, và các bài thuốc thanh lọc gan, giải độc từ cây xạ đen, mật gấu bản địa...

4. ẨM THỰC ĐẶC SẮC XÃ VÂN SƠN

Mỗi món ăn tại Vân Sơn là sự kết hợp tinh tế giữa nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên và cách chế biến truyền thống của người bản địa, một số món ăn tiêu biểu như:

- Mâm cỗ lá xứ Mường: Toàn bộ thức ăn được xếp khéo léo trên những tàu lá chuối rừng được hơ qua lửa cho thơm và dẻo. Thịt lợn đen lửng (loại lợn thả rông trên núi đá) được luộc chín tới, thái mỏng. Phần lòng, dồi được xếp ở trên cùng. Khi ăn, thịt có vị ngọt đậm, bì dày nhưng giòn sần sật, kết hợp cùng các món ăn đặc trưng của người mường như: xôi ngũ sắc, cơm Lam, thịt gà nấu măng chua hạt dổi, thịt Trâu nấu lá Lồm, cá suối ốt đồ, cua suối, tôm bay, rau rừng đồ… hay hương vị rượu Cần, rượu hượp Vân Sơn ngất ngây lòng người.

- Xôi ngũ sắc: Món xôi này là sự kết tinh giữa sự khéo léo của người phụ nữ Mường và những sản vật tự nhiên xung quanh bản làng. Dùng nếp nương hạt tròn, mẩy để đồ xôi. Năm màu sắc (Trắng, Đỏ, Tím, Vàng, Xanh) được nhuộm hoàn toàn bằng nước ép của các loại lá rừng và củ nghệ tự nhiên. Xôi được đồ bằng chõ gỗ thơm phưng phức. Từng hạt xôi dẻo quánh, bóng bẩy, khi nhai kỹ có vị ngọt hậu của gạo nếp nương hòa cùng mùi thơm thanh mát, dịu nhẹ của lá cây rừng.

- Cơm lam: là món ăn gắn liền với những ngày lên nương phát rẫy của đồng bào Vân Sơn. Gạo nếp được trộn chút muối, cho vào ống tre hoặc ống vầu còn tươi, đổ nước suối rồi dùng lá chuối nút chặt lại. Ống tre được nướng lật đều trên bếp than hồng cho đến khi vỏ ngoài cháy sém và tỏa hương. Khi tước bỏ lớp vỏ tre cháy, ống cơm lam hiện ra với một lớp màng lụa mỏng của lòng tre bao bọc. Cơm vừa dẻo, vừa ngọt, đậm đà hương vị của tre tươi và khói bếp đại ngàn.

- Gà nấu măng chua dạt dổi: là sự kết hợp giữa ba đặc sản: gà đồi chạy bộ, măng chua và "vàng đen" hạt dổi tạo nên một món ăn kích thích vị giác bậc nhất. Thịt gà đồi Vân Sơn săn chắc, da vàng giòn được xào săn rồi ninh cùng măng chua lên men tự nhiên. Điểm nhấn là hạt dổi được nướng trên than băm nhỏ thả vào cuối cùng. Vị chua thanh, kích thích của măng hòa vào vị ngọt béo của gà, nhấn nhá thêm cái vị tê cay, thơm nồng nàn của hạt dổi khiến người ăn nhớ mãi.

- Thịt Trâu Nấu Lá Lồm: Thịt trâu tươi được đem thui cho thơm, thái miếng vừa ăn rồi hầm trong nồi đất cùng với rất nhiều lá lồm đập dập. Nhờ chất chua của lá lồm, thịt trâu được làm mềm, mất hẳn mùi hoi. Nước canh sánh nhẹ, có vị thanh chua, chát nhẹ đặc trưng, rất đưa cơm vào những ngày Vân Sơn lập đông se lạnh.

- Rau Rừng Đồ: Người Mường có câu: "Ăn một miếng rau rừng bằng uống một thang thuốc bổ". Rau rừng đồ là món ăn thanh lọc cơ thể không thể thiếu. Món ăn tổng hợp từ hàng chục loại rau hái dưới tán rừng già như rau đốm, rau dớn, hoa chuối, lá đu đủ non... Tất cả được trộn đều và đồ chín bằng hơi nước trong chõ gỗ. Món ăn là sự tổng hòa của các vị: đắng nhẹ, chát, bùi, ngọt hậu. Khi chấm cùng muối rang trộn hạt dổi, ớt và củ kiệu, món rau đồ trở nên đậm đà, giải ngấy vô cùng hiệu quả.

- Cá Suối Ốt Đồ: "Ốt" là từ tiếng Mường chỉ phương pháp gói thực phẩm vào lá chuối rồi đem đồ chín. Những chú cá suối nhỏ bằng ngón tay bắt từ suối Thung được làm sạch, trộn cùng sả, ớt, các loại rau gia vị và chút muối, gói chặt cá vào nhiều lớp lá chuối rồi xếp vào chõ đồ. Khi chín, mở gói lá chuối, mùi thơm nghi ngút bốc lên. Cá suối chín bằng hơi nên giữ nguyên vị ngọt đậm, xương cá mềm rục, thấm đẫm gia vị sả ớt...

- Cua Suối: Những con cua đá sống trong các kẽ đá thác Thung ở Vân Sơn thường được giã nhỏ nấu canh với rau, hoặc đem rang muối ớt, hay giã với củ kiệu. Thịt cua suối cực kỳ chắc, ngọt và thơm, không hề có mùi tanh hay bùn đất như cua đồng bằng.

- Tôm bay (Châu chấu): Được bà con bắt trên các nương ngô, nương lúa vào mùa gặt. Tôm bay được sơ chế sạch, bỏ cánh rồi rang cùng lá chanh, măng chua và mỡ lợn mán. Món ăn có màu vàng rộm, cắn vào giòn tan, có vị bùi béo, thơm ngậy khói nương.

- Ốc núi: (hay còn gọi là ốc đá, ốc thuốc) là "lộc rừng" quý hiếm của vùng cao Vân Sơn, mang hương thơm đặc trưng của các loại cây thuốc nam và chỉ xuất hiện vào mùa mưa. Khác với các loại ốc đồng hay ốc biển sống dưới nước, ốc núi Vân Sơn là loài sinh sống trên cạn, nép mình dưới thảm thực vật nguyên sinh và các khe đá tai mèo. Mùa săn ốc ngắn ngủi: Suốt mùa khô, chúng vùi sâu dưới đất. Chỉ từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, khi những cơn mưa đầu mùa đổ xuống thung lũng, độ ẩm tăng cao, ốc mới bò ra khỏi hang đi kiếm ăn và sinh sản. Thức ăn duy nhất của loài ốc này là rong rêu vách đá và lá của các cây thuốc nam mọc hoang như sâm đất, ngải cứu rừng, lá lốt... Chính nguồn thức ăn tinh khiết này đã tạo nên giá trị dinh dưỡng vượt trội và hương vị có một không hai của ốc núi. Các món ăn được chế biến từ ốc núi Vân Sơn như: Ốc núi hấp sả ớt/hấp gừng, Ốc núi luộc mẻ chua hoặc lá khao chua, Ốc núi nướng muối ớt...

- Rượu Cần: Khép lại bữa tiệc ẩm thực Vân Sơn luôn là bình rượu cần được đặt ngay giữa gian nhà sàn. Rượu được làm từ men lá và gạo nếp nương. Rượu cần Vân Sơn có vị ngọt lịm như mật ong, nồng nàn nhưng không cay gắt.

5. GIỚI THIỆU CÁC ĐIỂM XÓM ĐÃ VÀ ĐANG KINH DOANH DU LỊCH HOMESTAY

Hiện nay xã Vân Sơn đang xây dựng 04 điểm văn hóa du lịch cộng đồng gồm:

• Điểm văn hóa du lịch cộng đồng xóm Bắc Thung
• Điểm văn hóa du lịch cộng đồng xóm Chiến
• Điểm văn hóa du lịch cộng đồng xóm Luông Cá
• Điểm văn hóa du lịch cộng đồng xóm Hày Dưới.

5. DANH SÁCH CÁC HOMESTAY

Các cơ sở lưu trú homestay trên địa bàn:

TT	Tên cơ sở lưu trú	Địa chỉ	Người đứng tên cơ sở lưu trú	Liên hệ
1	Homestay Hải Thạn	Xóm Chiến	Hà Văn Thạn	Liên hệ
2	Homestay Xuân Trường	Xóm Chiến	Hà Văn Trường	Liên hệ
3	Homestay Thu Bi	Xóm Chiến	Hà Văn Bi	Liên hệ
4	Homestay Hoà Bình	Xóm Bắc Thung	Bùi Thị Chúc	Liên hệ
5	Homestay Bản Mường	Xóm Bắc Thung	Bùi Văn Thiếm	Liên hệ
6	Homestay Công Luận	Xóm Chiến	Hà Công Luận	Liên hệ
7	Homestay Bắc Sơn	Xóm Hày Dưới	Bùi Văn Sinh	Liên hệ
8	Lũng Vân Homestay	Xóm Chiềng	Bùi Văn Tuân	Liên hệ
9	Lũng Vân Ecolodge	Xóm Bách	Vũ Hoàng Anh	Liên hệ
10	Nguyễn Tùng Dương	Xóm Biệng	Nguyễn Tùng Dương	Liên hệ
11	Homestay Long Hội	Xóm Bắc Thung	Bùi Văn Long	Liên hệ
12	Homestay Thà Linh	Xóm Luông Cá	Bùi Văn Thà	Liên hệ
13	Bùi Văn Thại	Xóm Luông Cá	Bùi Văn Thại	Liên hệ

 

6. CÁC ĐIỂM CHECK-IN:

- Điểm check-in Đồi Mâm Xôi: Là nơi "săn mây, ngắm lúa" kỳ vĩ đầy mê hoặc, mở ra tầm nhìn bao trọn thung lũng mây Vân Sơn, điểm check-in này là nốt nhạc thăng hoa cho những ai muốn thu vào tầm mắt trọn vẹn nét đẹp nguyên sơ của núi rừng xứ Mường. Mang một sắc thái độc bản nhờ sự hòa quyện đỉnh cao giữa địa hình đồi núi uốn lượn và biển mây bồng bềnh đặc trưng của độ cao trên 1.000m; những triền đồi, nương rẫy xanh mướt uốn vòng quanh tạo nên những đường cong mềm mại mộc mạc như chiếc mâm xôi khổng lồ dâng lên đất trời đại ngàn. Nếu có một khoảnh khắc bạn không được phép bỏ lỡ tại Đồi Mâm Xôi Vân Sơn, đó chính là lúc ngày mới bắt đầu, nơi này chính là thiên đường săn mây lý tưởng. Vào những buổi sáng sớm, sương mù dày đặc tích tụ lại trong lòng chảo thung lũng, biến không gian xung quanh Đồi Mâm Xôi thành một đại dương mây trắng muốt, xốp mịn bao phủ tới tận chân trời. Đến khi những tia nắng đầu tiên của bình minh xuyên qua lớp mây ngàn, cả đồi mâm xôi như bừng sáng, lấp lánh sắc vàng ấm áp rọi xuống những hạt sương đêm còn đọng trên lá cây rừng, tạo nên khung cảnh huyền ảo, mơ màng tựa cõi tiên.

- Điểm check-in xóm Lự: Sở hữu cột cờ uy nghi trên đỉnh núi đá, ngắm trọn biển mây bồng bềnh phủ xuống cánh đồng lúa và những nếp nhà sàn xứ Mường cổ. Nối liền với nét mộc mạc của bản làng, tọa độ này mang lại một không gian trải nghiệm văn hóa và ngắm cảnh hoàn hảo, giúp du khách lưu giữ những thước phim "chạm vào mây trời" của vùng cao Vân Sơn. Ở đây du khách có thể dễ dàng chọn cho mình những bộ trang phục dân tộc Mường truyền thống qua dịch vụ cho thuê trang phục để Thả dáng bên cảnh sắc nguyên bản, bước đi giữa thảm hoa hay tựa lưng vào vách đá rêu phong, bạn sẽ hóa thân thành những chàng trai, cô gái bản mộc mạc, hòa quyện tuyệt đối vào không gian núi rừng, bản làng... Từ điểm đứng này, có thể phóng xa tầm mắt để thu trọn vào lăng kính toàn cảnh cánh đồng lúa uốn lượn bên những nếp nhà sàn yên bình và những dãy núi trùng điệp vây quanh. Vào những buổi sáng sớm hay chiều muộn, biển mây từ thung lũng ùa về, ôm ấp lấy chân núi đá và tràn qua những nương ngô, biến xóm Lự thành một tiên cảnh bồng bềnh, mờ nhân ảnh ...

7. CÁC ĐIỂM CAMPING

- Bãi Pặng: Bãi Pặng là "ốc đảo xanh" nguyên sơ tuyệt mỹ, tọa độ cắm trại và trốn nóng lý tưởng hàng đầu tại xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Nằm dọc theo con suối Thung thơ mộng, điểm đến này đang trở thành làn sóng mới thu hút đông đảo du khách tìm kiếm sự bình yên và không khí mát lành của vùng cao. Cách thác Thung chỉ vài trăm mét, vượt ra khỏi định nghĩa của những khu du lịch bê tông hóa, Bãi Pặng giữ trọn vẹn nét mộc mạc hoang sơ để du khách chạm tay vào thiên nhiên thuần khiết. Đây chính là tọa độ dựng lều lý tưởng với mặt bằng bằng phẳng, nền đất vững chãi thích hợp cho cả hình thức tự cắm trại dã ngoại (camping) lẫn trải nghiệm lều mông cổ tiện nghi (glamping). Bên cạnh đó, có thể tỏ chức các bữa tiệc nướng bên bờ suối, còn gì tuyệt vời hơn khi cùng bạn bè dựng lều, nướng những xiên gà đồi thơm phức, thưởng thức cá suối chiên giòn rụm bên tiếng nước chảy róc rách tâm tình.

- Đồi U bò: Nằm cách bản du lịch cộng đồng xóm Chiến khoảng 2km, Đồi U Bò chính là điểm camping lý tưởng trên “nóc nhà xứ mường”. Đúng như tên gọi mộc mạc của mình, ngọn đồi uốn lượn thoai thoải như chiếc lưng trần của chú bò đại ngàn. Từ đỉnh đồi, bạn có thể phóng tầm mắt ra bốn phương tám hướng để thu trọn toàn cảnh bức tranh làng bản thanh bình, những nếp nhà sàn cổ, những thửa ruộng bậc thang và những dãy núi trùng điệp phía xa. Nhờ không gian rộng rãi và bằng phẳng, đồi U Bò đang trở thành tọa độ yêu thích của các tín đồ trekking, các nhóm bạn trẻ muốn tổ chức dã ngoại, đốt lửa trại hay cắm trại ngủ qua đêm giữa thiên nhiên hùng vĩ.

7.  MỘT SỐ SẢN PHẨM OCOP VÀ TRUYỀN THỐNG

- Sản phẩm Ocop: Chè Shan tuyết Ngổ Luông, Rau su su Quyết Chiến, củ cải Quyết Chiến, quýt cổ Nam Sơn

- Sản phẩm truyền thống: Tỏi tía Bắc Sơn, rượu Hượp Lũng Vân, thảo dược Vân Sơn, nghề đan lát thủ công truyền thống...